Zoals gezegd is de ART gericht op het verminderen van gewelddadig gedrag. Het is een cognitief-therapeutisch groepstraining die zich richt op drie onderdelen: sociale vaardigheden, boosheidscontrole en moreel redeneren. De training is ontwikkeld door de Amerikaan Goldstein en wordt in meerdere landen toegepast. In Nederland wordt hij al gebruikt bij jeugdige en volwassen gevangenen.  De training bestaat uit dertig bijeenkomsten, drie keer per week en wordt door twee trainers gegeven aan middelbare school scholieren. Althans, dat is de opzet.

De oorspronkelijke gedachte achter de pilot was om random scholen te selecteren die mochten deelnemen. Er waren echter maar weinig scholen die zich aanmeldden, zodat er geen keuze mogelijk was. Uiteindelijk hebben acht VMBO-scholen en één MBO-school meegedaan. Er zijn 50 leerlingen begonnen met de training, maar ongeveer een kwart is tijdens de training afgevallen. Uit de evaluatie blijkt dat deze uitval komt doordat deze leerlingen niet genoeg motivatie hadden of een te zware problematiek.

Naast deze uitval, zorgde de selectieprocedure voor meer problemen. De trainers hadden last van verstoringen tijdens de trainingen en sommige groepen zijn vroegtijdig stopgezet. Ook was er sprake van deelname van leerlingen met een te laag IQ voor de ART.  Daarnaast waren er problemen met het inroosteren van de trainingen en werd het huiswerk weinig besproken door de trainers. Ook het contact met de ouders was beperkter dan de bedoeling was. De onderzoekers komen tot de conclusie dat het gebruiken van deze training op een hoop punten verbeterd kan worden. Over het effect van deze training kunnen ze helaas nog niets zeggen. Jammer, want daar gaat het natuurlijk om. Werkt deze training om agressie te verminderen?

Onderzoeker Marieke Visser onderzocht wel het effect van anti-agressietraining op kinderen. Zij promoveerde op haar onderzoek naar het effect van sociale vaardigheidstrainingen om agressief gedrag tegen te gaan. Hiervoor keek zij naar 74 kinderen in de leeftijd van 4 tot en met 12 jaar. De uitkomst van haar onderzoek was dat deze trainingen niet leiden tot het verminderen van agressief gedrag bij deze kinderen.

Net als bij de ART training concludeert Visser dat de training niet altijd goed uitgevoerd wordt. Daarnaast blijkt de reden voor agressie niet bij alle kinderen hetzelfde, hier zou een training rekening mee moeten houden. Ook blijkt dat de klas waar het kind in zit van (grote) invloed zijn op agressie. Een wisseling van school kan dan al een positieve invloed hebben.

De gedachte achter anti-agressie training op scholen lijkt logisch. Helaas blijkt uit de bovengenoemde onderzoeken dat de uitvoering daarvan nogal te verbeteren valt. Het is nog even afwachten of de uitkomsten van deze onderzoeken leidt tot een verbeterde uitvoering, zodat deze trainingen in de toekomst wel leiden tot minder agressie door jongeren. Vooralsnog stemmen de resultaten weinig positief.

Procesevalutatie Agression Regulation Training op Nederlandse scholen, Plaisier e.a.(2011) staat hier.

In het boek worden de liquidaties van Jan Femer, Sam Klepper, Cor van Hout, Willem Endstra, Evert Hingst, John Mieremet, Kees Houtman, Thomas van der Bijl en Stanley Hillis beschreven. Met uitzondering van de liquidatie van Hilles in 2011, gaat het om liquidaties die al enkele jaren geleden hebben plaatsgevonden en waar al veel over geschreven is. Inhoudelijk voegen de auteurs weinig toe aan wat in grote lijnen wel bekend is bij de crimewatchers die de publiciteit over deze zaken de afgelopen jaren hebben gevolgd.

Als een rode draad in het verhaal loopt de betrokkenheid van Holleeder bij een groot aantal van deze liquidaties. In de -letterlijk- weergegeven proces-verbalen komen meerdere personen aan bod die hem hier rechtstreeks van beschuldigen, zoals Van der Bijl en Willem Endstra. De laatste woorden van het boek zijn dan ook gewijd aan een waarschuwing aan Holleeder:

“Maar Holleeder zal toch uit moeten kijken als hij naar buiten komt, ook voor al die nieuwe gasten die langs de dure ramen van de PC Hooft slenteren, en de onderwereld van de stad bevolken, op zoek naar reputatie, macht en geld.”

De -veronderstelde- betrokkenheid van Holleeder bij een groot aantal liquidaties mag echter nauwelijks een geheim heten, evenals een groot deel van de onderliggende conflicten. De meerwaarde van dit boek zit hem dan ook vooral in de originele processen-verbaal van de politie waarin de hoofdrolspelers zelf aan het woord komen. Dit geeft een inzicht in de verhoormethoden van de politie, maar ook in de dilemma’s waar sommige van de verhoorde personen mee worstelden. De angst om openheid van zaken te geven versus eigen levensbehoud is een terugkerend thema.

Het boek laat ook zien hoe lastig het is om te bewijzen wie er nou daadwerkelijk opdracht tot de liquidaties heeft gegeven. Hoewel Holleeder meerdere malen genoemd wordt, gaat het vaak om informatie uit tweede hand of eigen getrokken conclusies. Daarnaast blijken er vaak meerdere motieven mogelijk en hebben de spelers maar beperkt zicht op het hele speelveld .

De auteurs pogen de complexiteit van het speelveld te ordenen aan de hand van de genoemde geliquideerde personen, maar slagen daar maar deels in. In een aantal hoofdstukken wordt maar beperkte aandacht besteed aan de liquidatie zelf. De nadruk ligt in deze gevallen op het beschikbare dossier-materiaal, ook als dat maar zijdelings van toepassing is op de liquidatie. Het gaat dan vooral om processen-verbaal waarin de geliquideerde voorkomt. Zo wordt Hillis genoemd in het verhoor van Ferry de K. over de liquidatie van John Mieremet. De vraag is echter in hoeverre dit nog relevant is voor zijn eigen liquidatie zes jaar later.  Dit soort uitlopen maken het boek af en toe onoverzichtelijk en bevorderen de leesbaarheid niet. Desalniettemin maken de schat aan originele processen-verbaal dit boek tot een aanvulling op de true crime-bibliotheek.

W. van der Pol en V. Verweij, De Liquidatie Dossiers, 2011.

De aflevering van Reporter ‘De liquidatie-oorlog’ is hier terug te vinden.

Fragment van auteur Wim van der Pol bij Pauw en Witteman is hier terug te vinden.

Hoe zat het ook alweer? In hun ruim 400 pagina’s tellende boek ‘De vastgoedfraude’ beschrijven journalisten Van der Boon en Van der Marel een verontrustend beeld van de vastgoedwereld. Hoofdrolspelers in deze omvangrijke oplichterspraktijk zijn Jan van Vlijmen en zijn oom Nico Vijsma. Als directeur van Bouwfonds Vastgoedontwikkeling weet van Vlijmen miljoenen te verdienen met bouwdeals. Van Vlijmen en Vijsma bedenken een constructie waarbij ze een onderontwikkelaar veel te veel geld betalen (uiteraard namens Bouwfonds) voor diens diensten. Dit geld wordt vervolgens weer teruggesluist naar Van Vlijmen en Vijsma door valse facturen die derden bij de onderontwikkelaar indienen. Voor alle tussenpersonen geld een vast percentage van de doorgesluiste winst.

De tweede grote slag slaan Van Vlijmen en Vijsma bij Philips Pensioenfonds. De toenmalige directeur Will Frencken verkoopt vastgoed voor veel te weinig geld aan Bouwfonds en wordt daar, via allerlei constructies en tussenpersonen, rijkelijk voor beloond. De overwinst gaat naar Van Vlijmen. Die is inmiddels al weg bij Bouwfonds, maar krijgt, wederom via allerlei tussenpersonen en niet verrichte diensten, toch de opbrengsten. Vooral de Zuidas in Amsterdam wordt door van Vlijmen gezien als een onuitputtelijke snoeppot.

Door gebrek aan toezicht en deugelijke controlesystemen bij Bouwfonds en Philips Pensioenfonds kunnen Van Vlijmen en Vijsma jarenlang hun gang gaan. Van Vlijmen is daarbij de calculerende vastgoedman. Het lijkt alsof hij niet zonder Vijsma kan. Deze doet dienst als een charismatische, soms intimiderende, coach en speelt een grote rol in het beïnvloeden van de personen die door het duo omgekocht worden.

De grote vraag is nu hoe dit grootste vastgoedproces voor het OM gaat uitpakken. Door de FIOD-ECD is zoveel bewijsmateriaal verzameld dat de rechtbank straks mogelijk door de bomen het bos niet meer ziet. In het verleden heeft het OM zich geen ster getoond in het managen van zulke omvangrijke zaken (denk aan het teleurstellende resultaat van de bouwfraude). Vooral het bewijzen van een ‘criminele organisatie’  kan lastig blijken, omdat hiervoor een gestructureerd en duurzaam samenwerkingsverband moet worden aangetoond.

De hoofdverdachte werd door de politie de Sfinx genoemd tijdens zijn voorarrest, omdat hij 6 maanden lang weigerde te praten tijdens verhoren. Hoe hij zich gaat verdedigen is tot dusver dus nog onbekend bij justitie, ook al heeft hij wel toegegeven dat hij mensen heeft omgekocht. Waarschijnlijk is dat hij gaat stellen dat hij handelde zoals normaal is in de vastgoedwereld. Gezien de vele betrokkenen in deze zaak; een architect, makelaars, projectontwikklaars, onderontwikkelaars, accountants, (onder)directeuren, is dat niet geheel onaannemelijk.

Normaal of niet, uit de reconstructie van Van der Boon en Van der Marel blijkt in elk geval dat Van Vlijmen en Vijsma met behulp van een klein leger (goedbetaalde) helpers veel geld afhandig hebben gemaakt van Bouwfonds en Philips Pensioenfonds. Opvallend is ook dat directeuren van deze vastgoed-afdelingen blijkbaar naar eigen inzicht konden sjoemelen met miljoenendeals zonder dat dit intern werd opgemerkt. Klokkenluiders uit de eigen gelederen werden genegeerd of ontslagen.

Of het proces tegen Van Vlijmen & co. zal leiden tot veroordelingen is de ene vraag. Of het vastgoedfraudeproces het zelfreinigende vermogen van de hele sector vergroot is een hele andere vraag. De journalisten van het Financieel Dagblad houden het in elk geval nauwlettend in de gaten.

De vastgoedfraude. Miljoenenzwendel aan de top van het Nederlandse bedrijfsleven. Vasco van der Boon & Gerben van der Marel,2009.

Meer artikelen over de vastgoedfraude op Quotenet.nl.

Voor alle duidelijkheid; het gaat hier om geweld tegen het personeel en niet tussen verdachten onderling.

De resultaten komen uit een zogenaamde medewerker-tevredenheidsonderzoek onder bijna 6700 medewerkers in het gevangeniswezen. De medewerkers zijn ondervraagd over o.a. seksuele intimidatie, bedreigingen en geweld op de werkvloer.

Uit het onderzoek blijkt dat het aantal ervaren ongewenste omgangsvormen door personeel is afgenomen van 34% in 2008 naar 8,5% in 2011. Het aantal geweldsincidenten door gedetineerden is volgens de site van het ministerie afgenomen met 10% naar 36%. Dit percentage is echter niet terug te vinden in het originele onderzoek.

Volgens het onderzoek is de seksuele intimidatie de afgelopen vier jaar afgenomen, het aantal bedreigingen/intimidatie toegenomen en is het aantal geweldsincidenten al een aantal jaar stabiel.

“Tot slot is het percentage medewerkers dat fysiek geweld ervoer van gedetineerden ongeveer gelijk gebleven in afgelopen jaren; er zijn slechts lichte schommelingen waarneembaar.”

De enige goede conclusie lijkt dan ook dat het geweld (in brede zin) inderdaad is afgenomen, maar dan wel tussen medewerkers.

In dat perspectief is de verklaring van Teeven wel bijzonder. Hij verklaart de afname doordat het gevangenispersoneel vriendelijker is geworden tegen de gedetineerden. Hier hebben ze een speciale training voor gevolgd. Door deze training behandelen ze de gedetineerden respectvoller en daardoor is er minder geweld. Mooi zaak, alleen jammer dat het niet klopt, omdat het aantal geweldsincidenten gelijk is gebleven.

Wellicht heeft de training er wel toe bijgedragen dat het gevangenispersoneel vriendelijker tegen elkaar is en dat is natuurlijk een goede zaak. Het zou interessant zijn als er een gedetineerden-tevredenheidsonderzoek wordt gehouden. Hoe vaak hebben zij last van agressie? Zowel van andere gedetineerden als door gevangenismedewerkers. Een sluitende verklaring van de afname door medewerkers wordt door de onderzoekers niet gegeven. Hebben ze een andere uitlaatklep gevonden?

Het volledige onderzoek in pdf is hier terug te vinden.

In het onderzoek zijn de gegevens over schuldenproblematiek van jonge gedetineerden (18 t/m 24 jaar) vergeleken met de gegevens van gedetineerden die ouder zijn dan 24 jaar. In totaal zijn de gegevens van ruim 8000 gedetineerden vergeleken. Een mooie onderzoeksgroep dus. De informatie is gebaseerd op detentiedossiers, waarin bijvoorbeeld ook informatie over inkomen en zorg terug te vinden zijn.

Het blijkt dat gedetineerden in het algemeen vaak schulden hebben. Bij de 18- en 19-jarigen geldt dit voor bijna de helft van de gedetineerden. Voor de gedetineerden ouder dan 24 heeft zelfs 75% schulden. De hoogte van de schuld lijkt mee te groeien met de leeftijd van de gedetineerden. Heeft een 18-jarige gemiddeld 1000 euro schuld, bij een 20-jarige is dit al opgelopen tot 4300 euro. Bij gedetineerden tussen de 25 en de 30 jaar ligt het gemiddelde schuldbedrag op 10.000 euro. Ter vergelijking: ongeveer 27% van de Nederlandse huishoudens heeft schulden.

Op basis van deze gegevens lijkt het een slimme investering om jonge criminelen in de gevangenis het één en ander bij te brengen over omgaan met geld. Vooral het snel oplopen van de schulden lijkt zorgwekkend, omdat de kans klein lijkt dat ze deze weer af gaan lossen. Uit het onderzoek blijkt namelijk dat de gedetineerden ook vaak problemen hebben op het gebied van woning en inkomen. Het loslaten van deze ex-veroordeelden in de maatschappij met schulden, geen woning en/of inkomen lijkt een garantie voor mislukking en een snelle terugkeer in de gevangenis. Met nog hogere schulden dan de vorige keer. Misschien tijd om de nazorg-idee weer nieuw leven in te blazen.

Of is dat ouderwets?

Factsheet Schuldenproblematiek van jongvolwassen gedetineerden, More, P.A. en Weijters, G., 2010.

Zo kan gevangenisstraf statusverhogend werken binnen een criminele jeugdgroep en de veroordeelden kunnen tijdens hun detentie ervaringen uitwisselen over hun criminele activiteiten. De jeugdgevangenis als leerschool voor beginnende criminelen. Daarnaast is de (jeugd)gevangenis ook een uitstekende plek om nieuwe relaties op te doen die nuttig zijn in het criminele milieu. Dino Soerel heeft zo goede contacten gelegd met ‘grote jongens’ Willem Holleeder en Cor van Hout in de Amsterdamse gevangenis in de jaren ’90. Tja en dat is natuurlijk ook niet de bedoeling. Uiteindelijk komen de meeste van deze jongeren weer vrij en de bedoeling is dan toch dat ze er beter uitkomen in plaats van slechter.

Om een antwoord op deze vraag te vinden heeft Peer van der Helm promotieonderzoek gedaan naar het leefklimaat in Forensisch centrum Teylingereind. Uit zijn onderzoek blijkt dat er zeker mogelijkheden zijn om deze jongeren te resocialiseren. Het belangrijkste hierbij is dat de pedagogische medewerkers zorgen voor een open leefklimaat in de groep en een goede vertrouwensband opbouwen met de gedetineerden. Uit zijn onderzoek blijkt echter ook hoe weerbarstig de praktijk is; vaak hebben de hulpverleners er zelf weinig vertrouwen in dat ze nog een positieve invloed kunnen hebben. Ze hebben te maken met agressie, steeds terugkerende jongeren en weinig zichtbare resultaten. En als de hulpverleners het al niet meer zien zitten, lijkt de oplossing voor de jongeren ver te zoeken.

Van der Helm ziet het antwoord op deze negatieve spiraal in het beter opleiden van de pedagogisch medewerkers en groepsleiders, zodat deze de jonge gedetineerden weer terug kunnen begeleiden naar de maatschappij.

Het is misschien geen populair, maar in elk geval wel een verfrissend geluid waarmee Van der Helm een bijdrage levert aan de huidige discussie over de aanpak van jeugdige criminelen. Van kweekvijver voor jong crimineel talent moeten de jeugdinrichtingen zich focussen op het aantrekken van pedagogisch talent. Of dit in het huidige bezuinigingstijdperk een reële claim is, is uiteraard weer een hele andere vraag.

De samenvatting van het proefschrift van Peer van der Helm; ‘First do no Harm. Living Group climate in secure juvenile correctional institutions’ staat hier.

De kracht van dit boek zit hem dan ook niet zo zeer in het onthullen van nieuwe feiten. Voor de trouwe misdaadvolgers zal het boek vooral een beeld van herkenning opleveren. Om twee redenen is het boek toch de moeite waard om te lezen. In de eerste plaats is de schrijver aanwezig geweest bij alle rechtszaken die in het boek besproken worden. Wanneer de meeste verslaggevers na een paar dagen afhaken, blijft Vugts de zaken tot het einde volgen. Naast een nauwgezette verslaggeving levert dit mooie sfeerbeelden op over het gedrag en het uiterlijk van zowel de verdachten als de officieren. Zoals de veroordeelde (en ontsnapte) mensenhandelaar Saban B. die tekeergaat tegen de vrouwelijke tolk.

De tweede reden is dat het boek een degelijk naslagwerk is geworden waarin per zaak de bewijsmiddelen, de hoofdrolspelers en de uitkomst wordt besproken. Handig dus als je niet meer weet waar een zaak precies over ging of van welke misdrijven een bekende crimineel nu voor is veroordeeld. Zo wordt Holleeder vaak in relatie gebracht met liquidaties (zoals die van Willem Endstra), maar zijn strafzaak ging over afpersing.

Centraal in het boek staat de vraag in hoeverre politie en justitie succesvol zijn geweest in het vervolgen van criminelen in deze geruchtmakende strafzaken. Aan het einde van het boek maakt de auteur de balans op en die stemt weinig hoopvol voor de misdaadbestrijders. Een uitzondering hierop is de zaak van Gwenette Martha die, naast zijn veroordeling voor o.a. witwassen en heroinehandel, ook 16 miljoen moet terugbetalen aan de staan, omdat hij niet kon bewijzen dat hij zijn zeer royale inkomsten en bezittingen op een legale manier verworven wordt.

De grote vraag na de zomer is uiteraard wie de grote winnaar (en verliezer) wordt van het liquidatieproces Passage. Volgens Vugts kan het OM in elk geval wel een succesje gebruiken….

De twee moordenaars maakten videobeelden van het verkrachten, martelen en vermoorden van hun slachtoffers. Op deze manier konden ze hun daden van minuut tot minuut herbeleven. Nadat Lake zelfmoord pleegde na zijn arrestatie vond  de politie een ware martelaarsbunker waar de moord- en martelpartijen plaatsvonden.

Voor wat minder heftige reality misdaad-tv kan men vanavond terecht op Ned. 3 voor een nieuwe aflevering van Van God Los. Vanavond gaat het over Matthijs bij wie schulden tot drastische maatregelen leiden. De deelnemende BN-er van vanavond is Tanja Jess.

Reportage: de moedermoordenaars, SBS 6, 22.50 uur

Van God Los, Nederland 3, 20.20 uur

Advocaten onder Vuur: Evert Hingst

Australier Tim Schrader in de Bangkok gevangenis

Vervolgens om 22.00 uur Hard Time: Against the wall, over een detentiecentrum in Ohio waar meer dan 14.000 gevangenen terechtkomen voor ze naar de gevangenis gaan waar ze hun straf uit moeten zitten. Weetje: in Ohio zit 1 op de 25 inwoners van in detentie en hebben ze 31 gevangenissen. En dan zendt Veronica om 22.00 uur ook nog een aflevering van Gevaarlijke Gevangenissen uit. Geen nood, want deze laatste is via Uitzending Gemist terug te kijken.

Na al deze programma’s over het ‘harde’ gevangenisleven in het buitenland, wordt het misschien tijd voor een Nederlandse reportage. Hoe gaat het er aan toe in de ‘Bijlmerbajes‘ of de Extra Beveiligde Instelling in Vught? Ook interessant; een docu over jongeren die heropgevoed worden in Glenn Mills. Welke programmamaker meldt zich?

Locked Up Abroad; Bangkok Underworld, 21.00 uur, National Geographic (herhaling om 23.00 uur)

Hard Time, Against the wall, 22.00 uur, National Geographic

Gevaarlijke gevangenissen, 22.00 uur, Veronica

Is de organisatie van de gebroeders B. (onderzocht in de strafrechtzaken Sneep 1 en Sneep 2) tekenend voor de prostitutie op de wallen en wordt deze inderdaad overheersd door criminele organisaties? Om hier inzicht in te krijgen heeft het WODC een onderzoek uit laten voeren naar mensenhandel op de Amsterdamse wallen. De onderzoekers hebben een analyse gedaan aan de hand van 12 opsporingsonderzoeken rondom de Amsterdamse raamprostitutie. Hoewel bij alle onderzochte gevallen sprake is van een uitbuitingssituatie, onderscheiden de onderzoekers drie verschillende soorten relaties tussen het slachtoffer en de dader. Allereerst is er natuurlijk de loverboy-methode, waarbij het slachtoffer zich laat uitbuiten, omdat ze verliefd is. Ook kan er sprake zijn van afpersingssituaties, waarbij de prostituee met geweld gedwongen wordt om ‘protectie’-geld af te staan. Tot slot herkennen ze de zakelijke relatie waarbij sprake is van een overeenkomst tussen prostituee en pooier. In alle typen relaties is sprake van uitbuiting, waarbij naast fysiek geweld ook manipulatie, psychische druk en bedreigingen plaatsvinden.

Tot zover de relaties, maar over wat voor soort personen gaat het (daders en slachtoffers)? De daders variëren in leeftijd en zijn afkomstig uit Turkije, Hongarije, Duitsland en Nederland. De slachtoffers zijn beduidend jonger (rond de 20) en zijn veelal geboren in Nederland, maar komen ook uit Roemenie, Duitsland, Polen, Thailand en nog een handvol andere landen. Tot zover de bevindingen van het onderzoek over het fenomeen ‘mensenhandel’. De rest van het rapport gaat voornamelijk over de werkwijze van de opsporingsteams en behandelen onderwerpen als tappen en informatie-uitwisseling.  Dit is ook wel logisch, omdat het onderzoek gebaseerd is op opsporingsonderzoeken van de politie en dan nog op slechts 12 zaken, maar jammer is het wel omdat het een beperkt beeld geeft van de problematiek.

Hoewel het uitvoeren van case study onderzoek in principe een gedegen onderzoeksmethode is om uit te zoeken hoe en waarom een fenomeen plaatsvindt, door diepgaand een fenomeen in relatie tot de omgeving te onderzoeken, lijken de 12 opsporingsonderzoeken  in dit geval een te beperkte basis. Mogelijk komt dit doordat alleen gebruik is gemaakt van politie-informatie en er ook alleen politiemensen zijn geïnterviewd. De onderzoekers geven dit zelf ook aan als belangrijkste beperking, maar stellen daar tegenover dat het onderzoek ook gericht was op de wijze waarop de opsporing naar dit delict plaatsvindt en niet alleen naar de aard van mensenhandel op de wallen. De onderzoekers maken ook duidelijk dat het niet eenvoudig om mensenhandel wetenschappelijk te analyseren, omdat vaak sprake is van een complex proces, waarvan de slachtoffers geen aangifte doen of niet eens door hebben dat ze slachtoffer zijn.

Ondanks deze beperkingen draagt dit onderzoek bij aan de wetenschappelijke kennis over mensenhandel in Nederland en dat kan alleen maar toegejuicht worden zolang er nog Saban B’s zijn die op deze manier te werk gaan.

Verhoeven, M.A. e.a.(2011), Mensenhandel in de Amsterdamse raamprostitutie, WODC, Den Haag.

Uiteraard zijn er de bendes, die zorgen voor bescherming en een groepsgevoel, de ‘meisjes’ die relaties aangaan en zeer gewild zijn bij andere gevangenen en de pedoseksuelen die als outcasts in een hoekje aan het bidden zijn. Op zijn bekende naïeve en onschuldig ogende wijze stelt Theroux de gevangenen en bewakers alle vragen die je als kijker wilt weten.

De docu is gemaakt in 2008, dus het is hoog tijd voor een vervolg. En die is er. In ‘Louis Theroux: Miami Megajail’ gaat de documentairemaker naar 1 van de grootste gevangenissen in de wereld met bijna 6000 gevangenen. Bijzonder is dat veel van deze gevangenen niet zijn veroordeeld, maar nog in voorarrest zitten. Soms al enkele jaren. Desondanks geldt ook hier ‘survival of the fittest’ en is het kennen van de ongeschreven gevangenis-wetten een noodzakelijke voorwaarde om te overleven.

De reportage is op de BBC 2 in twee delen uitgezonden en is dankzij Youtube te zien voor iedereen die hem gemist heeft.

Klik hier voor de docu op Youtube.

Een van de bekendste voorbeelden van het fenomeen trial by media is de zaak van OJ Simpson. Zijn proces, waarbij hij terecht stond voor de moord op zijn ex-vrouw en haar minnaar, werd door miljoenen mensen wereldwijd gevolgd en beheerste wekenlang de krantenkoppen. Voor de publieke opinie was het afwachten van de uitspraak niet meer nodig, de media had zijn eigen onderzoek al gedaan. Bekende Nederlandse voorbeelden zijn uiteraard Joran van der Sloot en Robert M.

“Trial by media is de term die gebruikt wordt voor een zaak of persoon die door veelvuldige en soms suggestieve media-aandacht terechtstaat voor het publiek, in plaats van voor de rechtbank.”

De kritiek op deze gang van zaken is dat de media niet gericht is op waarheidsvinding, maar op jacht is naar ‘nieuwtjes’ en sensationele krantenkoppen met het riscio van tunnelvisie. Sterkenburg laat zien dat deze beschuldigingen door advocaten in het Holleeder-proces geuit werden richting journalisten, die op hun beurt de advocaten beschuldigen van het gebruiken van de media voor hun eigen doeleinden. Academici uiten op hun beurt weer kritiek op beide partijen en vinden dat de rechtsgang enkel in de rechtbank plaats hoort te vinden. Met name het lekken van persoonsinformatie door zowel justitie als advocaten vinden zij een kwalijke zaak. Het grote gevaar is dat rechters beïnvloed worden door de media en zich niet enkel meer laten leiden tot wat besproken wordt ter zitting.

Het is jammer dat in de scriptie maar beperkt tegengeluid wordt gegeven op deze kritiek. Zo is het risico van tunnelvisie net zo goed aanwezig aan de kant van justitie en politie, met de Schiedammer parkmoord als dieptepunt. Doordat meerdere journalistieke partijen deelnemen aan de publieke beeldvorming is de kans op tegengeluiden en andere scenario’s waarschijnlijk groter dan in de besloten kamers van het OM. Daarnaast kan waarheidsvinding door, onder andere, journalisten bijdragen aan het rechtzetten van justitiële missers, zoals de Deventer moordzaak, de Puttense moordzaak en de zaak van Lucia de Berk. Journalisten gaan soms verder, wanneer justitie en politie de zaak afsluiten en overgaan tot de orde van de dag. Hoewel de media inderdaad vaak sensatiebelust is, kunnen de boeken van o.a. Husken, Vugts, Middelburg, Korterink en Lensink moeilijk in deze categorie geplaatst worden. Zij  proberen vaak om zowel de kant van de criminele hoofdrolspelers als die van justitie voldoende te belichten, waarmee ze vaak een objectiever beeld schetsen dan de advocaten en de aanklagers zelf. Enige nuance is dus op zijn plaats.

Terug naar Holleeder in wiens proces advocaat Bram Moscowitcz zelfverklaard slachtoffer werd van trial by media nadat Jort Kelder hem van de rechter ongestraft ‘maffiamaatje’ mocht noemen. Moscowicz trad vervolgens terug als advocaat, omdat hij zijn client hierdoor niet meer naar behoren kon verdedigen. En Holleeder zelf, is die inderdaad slachtoffer geworden van sensatiebeluste media? Vaststaat dat Holleeder al sinds de Heinekenontvoering een bekende crimineel is die sterk tot de verbeelding spreekt. Sterkenburg verklaart zijn populariteit aan archetypische kenmerken, zoals dat hij je buurman kan zijn en gezien kan worden als zakenman. De vraag is of dit echt de eerste beelden zijn die de gemiddelde Nederlander bij Holleeder heeft. Met zijn lange en brede verschijning lijkt hij geen onopvallende boy-next-door en hij heeft eerder het imago van een gewelddadige afperser dan van een berekende zakenman. Deze laatste rol past beter bij Willem Endstra.

De belangrijkste vraag in de scriptie is echter of hij een mythe of een mietje is. Hoewel hij in de media inderdaad vaak mythische proporties krijgt aangemeten, laat Sterkenburg ook zien dat hij door misdaadjournalisten juist eerder als een loopjongen wordt gezien en helemaal niet als een ‘godfather’. Zowel mythe als mietje dus. Ze concludeert dat de drie onderzochte media, Het Parool, Vrij Nederland, en de Telegraaf zich alledrie schuldig hebben gemaakt aan trial by media, hoewel de betrokken journalisten gedurende het proces genuanceerder zijn geworden en meerdere standpunten hebben belicht.

Gelukkig hoeft de burger zijn mening niet alleen te baseren op krantenkoppen, maar zijn er tegenwoordig tal van sites en boeken die het beeld achter de krantenkoppen schetsen.  Hierdoor krijgt het publiek toch nog een, hoewel in verschillende mate, onafhankelijk en overzichtelijk beeld van de grote misdaadprocessen. En dat is iets wat justitie, advocatuur en rechtbank nog niet gelukt is.

Lees hier de scriptie ‘Holleeder “mietje” of mythe’ Trial by media en mythe-vorming in het Kolbak-proces,  van Nikki Sterkenburg.

Het interview met Hendrik Jan Korterink is hier te beluisteren op Camilliri.nl
Het interview met Marian Husken is hier te beluisteren op EO.nl

America’s hardest prisons: Gang central, National Geographic, 22.00 uur.

Ross Kemp on gangs: St Louis, Discovery Channel, 23.00 uur.